Gà giống chín cựa

GÀ CHÍN CỰA – GIỐNG GÀ HUYỀN THOẠI CỦA NÚI RỪNG TÂY BẮC

Gà chín cựa – Từ truyền thuyết đến thực tế

Nhắc đến gà chín cựa, nhiều người sẽ nhớ ngay đến truyền thuyết Sơn Tinh – Thủy Tinh, khi Vua Hùng đưa ra sính lễ gồm: voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao. Chính vì vậy, gà chín cựa từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự quý hiếm, may mắn và mang đậm nét văn hóa dân gian Việt Nam.

Thực tế, giống gà này hiện vẫn còn được bảo tồn và nuôi tại một số huyện miền núi của tỉnh Phú Thọ như Tân Sơn, Thanh Sơn, Yên Lập. Tuy nhiên, đa số gà không có đúng 9 cựa trên mỗi chân như trong truyền thuyết mà thường có 3–6 cựa mỗi chân, những cá thể có nhiều cựa hơn rất hiếm và được giới chơi gà săn tìm.

Nguồn gốc của gà chín cựa

Gà chín cựa là giống gà bản địa đã tồn tại từ hàng trăm năm trước tại vùng núi phía Bắc Việt Nam. Người dân tộc Mường và Dao nuôi giống gà này chủ yếu theo hình thức bán chăn thả trong rừng.

Đặc điểm nhiều cựa được hình thành do đột biến di truyền tự nhiên, sau đó được người dân tuyển chọn và nhân giống qua nhiều thế hệ nên ngày càng ổn định.

Ngày nay, giống gà này được xem là một trong những giống gà đặc sản quý hiếm của Việt Nam, vừa có giá trị kinh tế vừa mang ý nghĩa văn hóa.

Đặc điểm ngoại hình

Gà chín cựa sở hữu ngoại hình khỏe mạnh và rất đặc trưng.

Trọng lượng

• Gà trống trưởng thành: 2,5 – 3,5 kg
• Gà mái trưởng thành: 1,8 – 2,5 kg

Ngoại hình

• Thân hình săn chắc.
• Chân cao, vảy khô.
• Đặc điểm nổi bật nhất là nhiều cựa mọc xếp thành hàng.
• Mào đỏ tươi.
• Lông ô, điều hoặc tía.
• Đuôi cong dài, dáng oai vệ.

Những con có số lượng cựa nhiều, cân đối và đẹp thường có giá trị cao hơn rất nhiều so với gà thông thường.

Đặc điểm sinh trưởng

Một trong những ưu điểm của gà chín cựa là khả năng thích nghi rất tốt.

Sức đề kháng cao

Do được hình thành trong điều kiện núi rừng nên giống gà này:

• Ít bệnh.
• Chịu rét tốt.
• Chịu nóng khá.
• Khả năng kiếm ăn tự nhiên rất tốt.

Tốc độ lớn

Gà chín cựa không phải giống gà siêu thịt nên tốc độ tăng trưởng chậm hơn.

• 3 tháng tuổi: khoảng 0,7–1 kg
• 5 tháng tuổi: 1,4–1,8 kg
• 7–8 tháng tuổi bắt đầu trưởng thành.

Nếu nuôi theo hướng chăn thả, thịt sẽ săn chắc và thơm hơn rất nhiều.

Khả năng sinh sản

Gà mái thường bắt đầu đẻ khi đạt khoảng 6–7 tháng tuổi.

• Sản lượng: 60–100 trứng/năm tùy điều kiện chăm sóc.
• Tỷ lệ ấp nở tự nhiên khá cao.
• Gà mẹ nuôi con rất khéo.

Đây là giống gà thích hợp để tự nhân đàn.

Chất lượng thịt

Điểm nổi bật nhất của gà chín cựa chính là chất lượng thịt.

• Thịt săn chắc.
• Da giòn.
• Ít mỡ.
• Thơm tự nhiên.
• Ngọt thịt.

Đây là lý do nhiều nhà hàng đặc sản luôn ưu tiên lựa chọn giống gà này.

Cách chăm sóc gà chín cựa

1. Chuồng nuôi

Nên xây dựng chuồng:

• Khô ráo.
• Thông thoáng.
• Có ánh nắng buổi sáng.
• Nền cao, không đọng nước.

Nếu có điều kiện nên bố trí sân vận động để gà đi lại giúp chân chắc khỏe và phát triển cựa đẹp hơn.

2. Mật độ nuôi

• Gà con: 20–25 con/m².
• Gà từ 2 tháng tuổi trở lên: 5–7 con/m².
• Có sân thả càng rộng càng tốt.

3. Thức ăn

Giai đoạn úm:

• Cám hỗn hợp chất lượng cao.
• Bổ sung vitamin và điện giải.

Sau 1 tháng tuổi:

• Lúa.
• Bắp.
• Cám viên.
• Rau xanh.
• Chuối cây băm.
• Côn trùng tự nhiên.
• Giun quế.
• Dế.

Khẩu phần cân đối sẽ giúp gà phát triển đều, lông bóng mượt và tăng sức đề kháng.

4. Nước uống

Luôn có nước sạch.

Định kỳ bổ sung:

• Vitamin C.
• Men tiêu hóa.
• Điện giải.
• Vitamin tổng hợp.

Đặc biệt khi thời tiết thay đổi.

5. Phòng bệnh

Mặc dù sức khỏe khá tốt nhưng vẫn cần thực hiện đầy đủ chương trình vaccine:

• Marek.
• Newcastle.
• Gumboro.
• Đậu gà.
• Cúm gia cầm (theo hướng dẫn thú y địa phương).

Đồng thời:

• Vệ sinh chuồng định kỳ.
• Thay chất độn chuồng.
• Khử trùng hàng tuần.

Giá trị kinh tế

Hiện nay, gà chín cựa được nuôi theo nhiều hướng:

• Gà giống.
• Gà thương phẩm.
• Gà đặc sản nhà hàng.
• Gà biếu, quà tặng cao cấp.
• Gà cảnh nhờ bộ cựa độc đáo.

Những cá thể có nhiều cựa đẹp, cân đối, nguồn gốc rõ ràng có thể có giá trị cao gấp nhiều lần gà thông thường

Gà chín cựa không chỉ là một giống gà quý hiếm mà còn là biểu tượng văn hóa gắn liền với truyền thuyết dân gian Việt Nam. Với ngoại hình độc đáo, sức đề kháng tốt, thịt thơm ngon và giá trị kinh tế cao, đây là giống gà rất phù hợp cho các mô hình chăn nuôi đặc sản cũng như người yêu thích sưu tầm những giống gà độc đáo.

Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, kết hợp môi trường chăn thả tự nhiên và chế độ dinh dưỡng hợp lý, gà chín cựa sẽ phát triển khỏe mạnh, cho chất lượng thịt ngon, ngoại hình đẹp và mang lại hiệu quả kinh tế bền vững cho người chăn nuôi.